اشاره:

مسجد سهله، در اطراف كوفه، در دو كيلومترى شمال غربى مسجد اعظم كوفه، كهن‏ترين مكان منتسب به حضرت بقيةاللّه عليه السلام است.

در احاديث مأثور از امامان نور، مسجد سهله، به عنوان اقامت گاه شخصى حضرت ولى عصر عليه ‏السّلام در عصر ظهور معرّفى شده است.

در اين نوشتار، به استناد بيست حديث از پيشوايان معصوم عليهم ‏السّلام جايگاه مسجد سهله از ديد روايات بررسى شده و ويژگى‏هاى آن مكان مقدّس شمارش گرديده، و به چهل مورد از نيك بختان تاريخ كه در اين پايگاه ملك پاسبان به حضرت دوست راه يافته‏اند، اشاره شده است.

جايگاه آن امام نور به هنگام ظهور

در احاديث فراوانى، به صراحت، اعلام شده كه اقامت‏گاه شخصى حضرت بقيةاللّه، أرواحنافداه، در دوران ظهور مسجد مقدّس سهله است. اينك شمارى از اين روايات آورده مى‏شود.

1- محدّثان عالى مقام شيعه، با اسناد معتبر، در مجامع حديثى خود، از راويان اخبار و ناقلان آثار، روايت كرده‏اند كه روزى در محضر مقدّس رييس مذهب، حضرت امام صادق عليه ‏السّلام از مسجد سهله گفت و شنود شد. فرمودند:

أما إنّه منزل صاحبنا إذا قام بأهله؛(1) آن جا اقامت گاه صاحب ما است، هنگامى كه با خانواده‏اش قيام كند.

در برخى از منابع، به جاى (قامَ)، (قَدِمَ) تعبير شده است؛(2) يعنى، هنگامى كه تشريف بياورد.

و در نقل برخى از محدّثان، به جاى (أما إنّه)، (مسجد السّهله) آمده است؛(3) يعنى، به جاى ضمير، اسم صريح آمده است.

2- بيش از دو قرن، پيش از ميلاد مسعود كعبه‏ى موعود، وجود مقدّس اميرمؤمنان عليه ‏السّلام، به هنگام ترسيم خطّ سير حضرت ولى عصر عليه ‏السّلام در آستانه‏ى ظهور، مى‏فرمايد:

(كأنّي به قد عبر من وادى السلام إلى مسجد السّهلة، على فرس مُحَجَّل(4) له شِمراخ(5)، يزهو، و يدعو، و يقول في دعائه: )لا إله إلاّ الله حقّاً حقّاً...؛(6) گويى او را با چشم خود مى‏بينم كه از وادى السلام عبور كرده، بر فراز اسبى كه سپيدى پاها و پيشانى‏اش همى‏درخشد، به سوى مسجد سهله در حركت است، و زير لب زمزمه دارد و خدا را اين گونه مى‏خواند: (لا إله الاّالله حقّاً حقّاً...).

3- بيش از يك قرن پيش از ولادت خجسته‏ى حضرت حجّت عليه ‏السّلام، امام صادق عليه ‏السّلام خطاب به يار با وفايش ابوبصير فرمود:

يا أبا محمّد! كأنّي أرى نزول القائم عليه ‏السّلام فى مسجد السّهلة بأهله و عياله؛

اى ابا محمّد! گويى فرود آمدن قائم عليه ‏السّلام را با اهل و عيال‏اش در مسجد سهله، با چشم خود مى‏بينم.

ابوبصير عرضه داشت: (آيا محلّ اقامت دائمى آن حضرت، در مسجد سهله خواهد بود؟). حضرت فرمود: (آرى.). سپس فرمود:

مسجد سهله، اقامت‏گاه حضرت ادريس عليه ‏السّلام بود.

مسجد سهله، اقامت‏گاه حضرت ابراهيم خليل الرحمان عليه ‏السّلام بود.

خداوند، پيامبرى را مبعوث نكرده، جز اين كه در مسجد سهله نماز گزارده است.

مسجد سهله، پايگاه حضرت خضر عليه ‏السّلام است.

كسى كه در مسجد سهله اقامت كند، همانند كسى است كه در خيمه‏ى رسول اكرم صلّى ‏اللّهُ ‏عليه ‏وآله‏ وسلّم اقامت كند.

مرد و زن با ايمانى يافت نمى‏شود، جز اين كه دل‏اش به سوى مسجد سهله پر مى‏زند.

در مسجد سهله، تخته سنگى است كه تمثال همه‏ى پيامبران بر آن نقش بسته است.

احدى در مسجد سهله نماز نمى‏گزارد كه با نيّت راستين خدا را بخواند، جز اين كه خداوند او را با حاجت بر آورده شده از آن جا بر مى‏گرداند.

احدى نيست كه در مسجد سهله به خدا پناهنده شود، جز اين كه خداوند او را از آن چه بيم دارد پناه دهد.

ابوبصير عرض كرد: (فضيلت بسيار بزرگى است!).

امام صادق عليه ‏السّلام فرمود: (آيا براى‏ات بيفزايم؟). عرض كرد: (بلى). فرمود:

مسجد سهله، از آن بُقعه‏هايى است كه خداوند دوست دارد او را در آن جا بخوانند.

شب و روزى نيست كه فرشتگان به زيارت مسجد سهله نشتابند و در آن جا به عبادت حق تعالى نپردازند.

اگر من در آن سامان سكونت داشتم، هيچ نمازى را جز در مسجد سهله نمى‏خواندم.

اى ابا محمد! اگر مسجد سهله هيچ فضيلتى جز فرود آمدن فرشته‏ها و اقامت پيامبران را نداشت، همين فضيلت بس بود، در حالى كه اين همه فضيلت دارد.

آن چه از فضايل مسجد سهله براى تو بازگو نكردم، بيش از فضايلى است كه براى‏ات گفتم.

ابوبصير عرض كرد: (آيا مسجد سهله، اقامت‏گاه دائمى حضرت قائم عليه‏ السّلام خواهد بود؟). فرمود: (آرى.).(7)

4- مفضّل در ضمن حديث مفصّلى از محضر امام صادق عليه ‏السّلام پرسيد: (منزل حضرت مهدى عليه ‏السّلام و مركز اجتماع شيعيان كجا خواهد بود؟). امام صادق عليه ‏السّلام در پاسخ او فرمود:

دار ملكه الكوفة، و مجلس حكمه جامعها، و بيت ماله و مقسم غنائم المسلمين مسجد السّهلة، و موضع خلواته الذّكوات البيض من الغريّين؛(8)

مركز حكومت او، كوفه، و مركز قضاوت‏اش، مسجد اعظم كوفه، و مركز بيت المال و محل تقسيم غنايم مسلمانان، مسجد سهله، و محل خلوت و مناجات‏هايش تپّه‏هاى سپيد و نورانى نجف اشرف است.(9)

5- ابوبكر حضرمى از محضر امام باقر عليه ‏السّلام پرسيد: (بعد از خانه‏ى خدا و حرم رسول خدا صلّى ‏اللّهُ ‏عليه ‏وآله ‏وسلّم كدامين بقعه از همه‏ى بقعه‏ها با فضيلت‏تر است؟). امام باقر عليه ‏السّلام فرمود:

اى ابابكر! كوفه است كه پاك و پاكيزه است، و قبور پيامبران مرسل و غيرمرسل در آن است، و قبور صالحان و صدّيقان در آن است، و مسجد سهيل(10) در آن است كه:

خداوند، هيچ پيامبرى مبعوث نكرده، جز اين كه در آن نماز گزارده است.

و فيها يظهر عدل الله؛ عدالت خداوند در آن جا ظاهر مى‏شود.

و فيها يكون قائمه و القُوّام من بعده؛(11) خليفه‏ى قائم به حق خداوند، و ديگر قائمانِ بعد از اونيز در آن جا خواهند بود.

آن جا اقامت‏گاه پيامبران، و اوصياى پيامبران و صالحان است.(12)

6- ابان بن تغلب، در سفرى با امام صادق عليه ‏السّلام هم سفر شد. در اطراف كوفه، در سه نقطه، امام صادق عليه ‏السّلام از اسب پياده شد، دو ركعت نماز گزارد.

 

 

 

يار صفحه

---

(1) كافى، ج 3، ص 495؛ تهذيب الأحكام، ج 3، ص 252؛ إثبات الهداة، ج 3، ص 453؛ وسائل الشيعة، ج 5، ص 267؛ بحارالأنوار، ج 100، ص 439؛ مرآت العقول، ج 15، ص 491؛ حليةالأبرار، ج 5، ص 339؛ گزيده‏ى كفايةالمهتدي، ص 279.

(2) ارشاد مفيد، ج 2، ص 380؛ غيبت شيخ طوسى، ص 471؛ كشف الغمّة، ج 3، ص 253؛ المستجاد، ص 264؛ بحارالأنوار، ج 52، ص 331.

(3) مزار شيخ مفيد، ص 25؛ المزار الكبير،ص 134؛ نيز ر.ك: الصراط المستقيم، ج 2، ص 251.

(4) مُحَجَّل، به اسبى گفته مى‏شود كه قسمتى از پاهاى آن، سفيد و درخشان باشد. (لسان العرب، ج 3، ص 65).

(5) شِمْراخ، عبارت از سپيدى باريك هلال گونه‏اى است كه از پيشانى اسب به سوى لب هايش كشيده شود. (فقه اللّغه، ثعالبى، ص 67).

(6) دلائل الإمامة، ص 458؛ نيز ر.ك: العدد القويّة، ص 75؛ منتخب الأثر، ج 3، ص 250.

(7) المزارالكبير، ص 134؛ بحارالأنوار، ج 100، ص 436؛ مستدرك الوسائل، ج 3، ص 417؛ نيز ر.ك: قصص الأنبياء، راوندى، ص 80.

(8) بحارالأنوار، ج 53، ص 11.

(9) ذكوات، جمعِ ذكات، به معناى سنگ ريزه‏هاى مشتعل و درخشان است. (مجمع البحرين، ج 1، ص 159). به تپّه‏هاى نجف اشرف، به جهت سنگريزه‏هاى شفّاف و درخشنان‏اش كه (دُرِّ نجف) ناميده مى‏شود، (ذكوات بيض) مى‏گويند. امام صادق عليه ‏السّلام به هنگام بيان انگشترى‏هايى كه دوست دارد همه‏ى شيعيان داشته باشند، از دُرِّ نجف چنين ياد مى‏كند: (ومايظهره الله بالذَّكَواتِ الْبيضِ بالغريّين)؛ و آن چه خداوند در تپّه‏هاى شفّاف و درخشانِ نجف پديد مى‏آورد. (تهذيب الأحكام، ج 6، ص 37).

(10) در حديث شانزدهم بيان خواهد شد كه منظور از مسجد سهيل، همان مسجد سهله است.

(11) منظور از قائمان بعد از حضرت بقيّةالله عليه ‏السّلام جانشينان آن حضرت‏اند؛ زيرا، به طورى كه سيّد مرتضى علم الهدى به تفصيل بيان فرموده، با ارتحال حضرت بقيّةاللّه، أرواحنافداه، تكليف برداشته نمى‏شود و چون بايد هرگز روى زمين خالى از حجّت نباشد، بايد پيشوايانى به عنوان جانشينان آن حضرت در روى زمين باشند (رسائل الشّريف المرتضى، ج 3، ص 146).

شايد منظور از قائمان بعد از او، امامان معصوم عليهم ‏السّلام باشند كه بر اساس عقيده‏ى قطعى ما، رجعت خواهند كرد. (بحارالأنوار، ج 100، ص 440)

شيخ حرّ عاملى، در اين باره، شش وجه فرموده است. (الا يقاظ من الهجعة بالبرهان على الرّجعة، ص 366)

از امام صادق عليه ‏السّلام روايت شده كه بعد از قائم ما، يازده پيشوا خواهد بود (غيبت شيخ طوسى، ص 478).

از رسول اكرم صلّى ‏اللّهُ ‏عليه ‏وآله ‏وسلّم روايت شده كه در شب ارتحال‏اش، نامه‏اى به اميرمؤمنان عليه ‏السّلام تحويل دادند و وصيّت فرمودند كه آن را امامان عليهم ‏السّلام دست به دست، به حضرت مهدى عليه ‏السّلام برسانند، او نيز به هنگام وفات به فرزندش مرحمت كند (غيبت طوسى، ص 151؛ نيز ر.ك: جزيره‏ى خضراء، ص 44-39؛ كمال‏الدين، ج 1، ص 358؛ مصباح‏المتهجّد، ص 406).

(12) تهذيب الأحكام، ج 6، ص 31؛ كامل الزّيارات، ص 26؛ المزارالكبير، ص 113؛ مختصرالبصائر، ص 178؛ الرّجعة، استرابادى، ص 99؛ وسائل‏الشيعة، ج 5، ص 255؛ حليةالأبرار، ج 5، ص 340، بحارالأنوار، ج 53، ص 148 و ج 100، ص 440؛ مستدرك الوسائل، ج 3، ص 416.